Waterontharder kiezen: werking, voordelen en alternatieven

Kalkaanslag op kranen, douchewanden en tegels is een herkenbaar probleem. Ook in een waterkoker, koffiezetapparaat en andere apparaten waarin water wordt verwarmd, kan na verloop van tijd kalk ontstaan. Hoe snel dat gebeurt, hangt onder meer af van de waterhardheid, de temperatuur en het gebruik.

Een waterontharder kan de hoeveelheid calcium en magnesium in het water verlagen. Er bestaan echter ook systemen die de mineralen niet verwijderen, maar proberen te voorkomen dat kalk zich gemakkelijk aan oppervlakken hecht. Een CO₂-waterbehandelingssysteem is daar een voorbeeld van.

Deze technieken worden in advertenties regelmatig allemaal waterontharder of waterontkalker genoemd, terwijl hun werking en resultaat verschillen. Daarom is het belangrijk om vóór aanschaf te weten of je werkelijk zachter water wilt of vooral minder zichtbare kalkaanslag.

Wat is hard water?

De hardheid van drinkwater wordt voornamelijk bepaald door de hoeveelheid opgeloste calcium- en magnesiumverbindingen. Water met relatief veel van deze mineralen wordt hard water genoemd.

Calcium en magnesium zijn normale bestanddelen van drinkwater. Hard water betekent dus niet dat het water ongezond of onveilig is. Je merkt de hardheid vooral aan kalksporen die ontstaan wanneer water wordt verwarmd, verdampt of opdroogt.

Veelvoorkomende plekken met kalkaanslag zijn:

• Douchewanden.
• Kranen en douchekoppen.
• Tegels en voegen.
• Waterkokers.
• Koffiezetapparaten.
• Verwarmingselementen.
• Pannen waarin regelmatig water wordt gekookt.

Waterhardheid wordt vaak uitgedrukt in Duitse hardheidsgraden, afgekort als °dH. De hardheid verschilt per leveringsgebied en kan bij het drinkwaterbedrijf worden gecontroleerd.

Is kalkaanslag hetzelfde als kalk in het water?

In de dagelijkse taal spreken we meestal over kalk in het water. In werkelijkheid zijn calcium- en magnesiumverbindingen aanvankelijk opgelost en daardoor niet zichtbaar.

Bij verwarming of verdamping kan een deel daarvan neerslaan. Zo ontstaat de harde, witachtige afzetting die we kalkaanslag noemen. Op een donkere kraan of douchewand kunnen daarnaast opgedroogde waterdruppels en zeepresten zichtbaar worden.

Een witte aanslag is daardoor niet altijd uitsluitend kalk. Ook andere opgeloste stoffen en resten van verzorgingsproducten kunnen sporen achterlaten.

Wat doet een traditionele waterontharder?

Een traditionele waterontharder werkt meestal met ionenwisseling. Het leidingwater stroomt door een cilinder met kunsthars. De hars bindt calcium- en magnesiumionen en geeft daar andere ionen, doorgaans natrium, voor terug.

Daardoor daalt de gemeten hardheid van het water. Het apparaat moet de hars periodiek regenereren. Hierbij wordt een zoutoplossing gebruikt om het opgenomen calcium en magnesium uit het systeem te spoelen.

Een dergelijke waterontkalker bestaat meestal uit:

• Een drukvat met ionenwisselingshars.
• Een zoutreservoir.
• Een regelklep.
• Een aansluiting op de waterleiding.
• Een afvoer voor het regeneratiewater.
• Een overloop.
• Een bypass om het apparaat tijdelijk buiten gebruik te stellen.

Het systeem wordt meestal kort na de watermeter geplaatst, zodat een groot deel van de woning onthard water ontvangt.

Wat is een CO₂-waterontharder?

De benaming CO₂-waterontharder kan verwarrend zijn. Bij deze techniek wordt een kleine hoeveelheid koolstofdioxide aan het water toegevoegd. Daardoor verandert het chemische evenwicht in het water en kan kalk langer in opgeloste vorm blijven.

Het doel is dat calciumcarbonaat minder gemakkelijk als harde aanslag neerslaat. De calcium- en magnesiummineralen worden echter niet door een filter uit het water verwijderd.

Een CO₂-systeem verlaagt de waterhardheid daarom doorgaans niet zoals een ionenwisselaar dat doet. Na behandeling kan een hardheidsmeting nog steeds ongeveer dezelfde hoeveelheid calcium en magnesium aangeven.

Een nauwkeurigere omschrijving is daarom kalkbehandeling of kalkpreventie. Of het systeem in een bepaalde woning voldoende effect heeft, hangt onder meer af van:

• De samenstelling van het leidingwater.
• De oorspronkelijke waterhardheid.
• De temperatuur van het water.
• De ingestelde dosering.
• Het waterverbruik.
• De installatie.
• De plekken waar het water wordt verwarmd of verdampt.

Vraag een leverancier daarom niet alleen of een systeem “tegen kalk” werkt. Vraag ook welk meetbaar resultaat wordt gegarandeerd en of de totale waterhardheid daadwerkelijk verandert.

Waterontharder en CO₂-systeem vergeleken

Welke oplossing passend is, hangt af van het gewenste resultaat. Wie een lagere hardheid wil, heeft een techniek nodig die calcium en magnesium daadwerkelijk verwijdert of uitwisselt. Wie vooral minder afzetting wil en de mineralen wil behouden, kan een kalkbehandelingssysteem onderzoeken.

Is een waterontharder noodzakelijk?

Nederlandse drinkwaterbedrijven leveren drinkwater dat aan wettelijke kwaliteitseisen moet voldoen. Hard water is op zichzelf geen teken van slechte drinkwaterkwaliteit.

Een waterontharder is daarom meestal een comfortkeuze en geen noodzakelijke voorziening. Mogelijke redenen om toch ontharding te overwegen zijn:

• Veel zichtbare kalkaanslag in de badkamer.
• Regelmatig ontkalken van apparaten.
• Een relatief hoge lokale waterhardheid.
• Een technische toepassing waarvoor zachter water gewenst is.
• De wens om minder vaak kalksporen te verwijderen.

Controleer eerst de waterhardheid bij je eigen drinkwaterbedrijf. Zonder die informatie is het moeilijk om te beoordelen welk systeem nodig is en hoe ver het water moet worden onthard.

Mogelijke voordelen van zachter water

Wanneer een ionenwisselaar goed is ingesteld, kan zachter water verschillende praktische voordelen hebben.

Minder kalkaanslag

Doordat er minder calcium en magnesium in het behandelde water zit, ontstaat doorgaans minder harde kalkaanslag op kranen, douchewanden en verwarmingselementen.

Dit betekent niet dat schoonmaken helemaal overbodig wordt. Opgedroogde druppels, zeepresten, vuil en andere opgeloste stoffen kunnen nog steeds sporen achterlaten.

Minder vaak apparaten ontkalken

Waterkokers, koffiezetapparaten en andere apparaten waarin water wordt verwarmd, kunnen minder snel verkalken. Volg wel altijd de onderhoudsinstructies van de fabrikant. Ook bij onthard water kan periodieke reiniging nodig blijven.

Ander gebruik van zeep en wasmiddel

In zachter water kunnen zeep en sommige reinigingsmiddelen gemakkelijker schuimen. Daardoor kan mogelijk een lagere dosering nodig zijn.

Gebruik niet automatisch dezelfde hoeveelheid als bij hard water. Controleer de doseerinstructies van het product en pas de hoeveelheid aan de waterhardheid en vervuiling aan.

Claims over huid, haar en gezondheid

Leveranciers stellen soms dat zacht water beter is voor de huid of het haar. Persoonlijke ervaringen kunnen verschillen, maar dergelijke effecten zijn niet voor iedereen gelijk en mogen niet zonder meer als gezondheidsvoordeel worden gepresenteerd.

Droge of gevoelige huid kan verschillende oorzaken hebben, waaronder:

• Warm douchen.
• Lang douchen.
• Zeep en shampoo.
• Droge lucht.
• Een huidaandoening.
• Persoonlijke gevoeligheid.

Een waterontharder is geen medische behandeling. Heb je aanhoudende huidklachten, bespreek deze dan met een huisarts of dermatoloog.

Aandachtspunten bij een ionenwisselaar

Een waterontharder wordt aangesloten op de drinkwaterinstallatie. Een verkeerde plaatsing of onvoldoende onderhoud kan gevolgen hebben voor de waterkwaliteit.

Let daarom op:

• Een correcte dimensionering.
• Een geschikte terugstroombeveiliging.
• Een veilige afvoeraansluiting met luchtscheiding.
• Een goed bereikbare bypass.
• Hygiënisch onderhoud.
• Tijdige regeneratie.
• Schoon en afgesloten bewaren van het zout.
• Regelmatige controle volgens de handleiding.
• Een product met een erkende kwaliteitsverklaring.
• Installatie volgens de geldende voorschriften.

Vitens wijst erop dat onvoldoende onderhouden apparatuur bacteriegroei, geur- en smaakproblemen en andere veranderingen in het water kan veroorzaken. Laat het systeem daarom bij voorkeur installeren en onderhouden door een deskundige installateur.

Gebruik bovendien alleen regeneratiezout dat volgens de leverancier geschikt is voor waterontharders. Gewoon keukenzout is daarvoor niet automatisch geschikt.

Let op het natriumgehalte

Bij ionenwisseling worden calcium en magnesium meestal vervangen door natrium. Daardoor kan het natriumgehalte van het behandelde water stijgen.

Hoe groot die stijging is, hangt af van de oorspronkelijke hardheid en de instelling van het apparaat. Dit kan relevant zijn voor mensen die op medisch advies een streng natriumbeperkt dieet volgen.

Vraag in dat geval advies aan een arts of diëtist en bespreek met de installateur of een aparte, niet-ontharde drinkwaterkraan wenselijk is.

Water niet onnodig ver ontharden

Helemaal ontharden is niet altijd nodig. Een zeer lage hardheid kan de samenstelling en eigenschappen van het water sterker veranderen dan gewenst.

Laat de installatie daarom instellen op een passend resthardheidsniveau. Kijk daarbij niet alleen naar een commerciële belofte van “100% kalkvrij water”, maar ook naar:

• De lokale waterhardheid.
• Het leidingmateriaal.
• Het gebruik van het water.
• De voorschriften voor de installatie.
• Advies van het drinkwaterbedrijf.
• Eventuele garantievoorwaarden van apparaten.

Voor gemeenschappelijke drinkwaterinstallaties, zoals in appartementencomplexen, bedrijven en horecagelegenheden, kunnen aanvullende regels en meetverplichtingen gelden.

Aandachtspunten bij een CO₂-systeem

Een CO₂-systeem gebruikt geen regeneratiezout, maar heeft wel onderhoud en verbruiksmateriaal nodig. De koolstofdioxide wordt meestal uit een verwisselbare of hervulbare cilinder gedoseerd.

Controleer vóór aanschaf:

• Hoe lang een cilinder gemiddeld meegaat.
• Wat een navulling kost.
• Waar cilinders verkrijgbaar zijn.
• Hoe de dosering wordt gecontroleerd.
• Wat er gebeurt wanneer de cilinder leeg is.
• Of het systeem een waarschuwing geeft.
• Welke resultaten schriftelijk worden gegarandeerd.
• Welke invloed de behandeling op de pH heeft.
• Of het product geschikt is voor drinkwaterinstallaties.
• Welke keurmerken of kwaliteitsverklaringen aanwezig zijn.

Vraag ook hoe je het resultaat thuis kunt controleren. Omdat de mineralen aanwezig blijven, is alleen een standaard hardheidsmeting niet altijd geschikt om het effect op kalkafzetting te beoordelen.

Andere systemen tegen kalkaanslag

Naast ionenwisseling en CO₂-behandeling worden verschillende andere technieken aangeboden.

Doseersystemen

Sommige installaties voegen een kleine hoeveelheid van een middel aan het water toe om kristalvorming of hechting van kalk te beïnvloeden. Ook hierbij blijven de hardheidsmineralen meestal aanwezig.

Magnetische en elektronische systemen

Deze producten zouden met een magnetisch of elektrisch veld de vorming van kalkaanslag beïnvloeden. De werking en prestaties kunnen sterk uiteenlopen.

Vraag bij zulke systemen om onafhankelijk en productgericht bewijs. Een algemene uitleg over magnetisme is geen bewijs dat een specifiek apparaat in jouw woning voldoende werkt.

Filters

Een gewoon sediment- of koolstoffilter verwijdert niet automatisch calcium en magnesium. Een waterfilter kan bedoeld zijn voor smaak, geur, deeltjes of specifieke stoffen, maar is daardoor nog geen waterontharder.

Omgekeerde osmose

Omgekeerde osmose kan veel opgeloste stoffen uit water verwijderen. Deze techniek wordt doorgaans op een specifiek tappunt toegepast en produceert naast behandeld water ook een concentraatstroom.

Voor het beschermen van een volledige woning tegen kalk is dit meestal een andere en uitgebreidere toepassing dan een huishoudelijke ionenwisselaar.

Wat kost een waterontharder?

De totale kosten bestaan uit meer dan alleen de aanschafprijs. Houd ook rekening met:

• Installatiekosten.
• Aanpassingen aan leiding en afvoer.
• Regeneratiezout of CO₂-cilinders.
• Water- en energieverbruik.
• Periodiek onderhoud.
• Eventuele filters.
• Reparaties en onderdelen.
• Garantie- of servicecontracten.
• Controle van de waterhardheid.
• Verwijdering of vervanging van het systeem.

Berekeningen waarin wordt gesteld dat een waterontharder zichzelf altijd terugverdient, zijn moeilijk algemeen te onderbouwen. Het financiële resultaat hangt af van de lokale hardheid, het waterverbruik, de aanschafkosten en het werkelijke effect op schoonmaakmiddelen, onderhoud en apparaten.

Wil je verschillende modellen vergelijken? Kijk dan niet uitsluitend naar de aankoopprijs of naar de claim dat een product de allerbeste waterontharder is. Vraag om concrete specificaties die passen bij jouw huishouden.

Zo vergelijk je verschillende systemen

Vraag bij iedere aanbieder dezelfde informatie op:

• Welke techniek wordt gebruikt?
• Worden calcium en magnesium verwijderd?
• Daalt de gemeten waterhardheid?
• Welke capaciteit heeft het apparaat?
• Hoe wordt die capaciteit berekend?
• Welk resthardheidsniveau wordt ingesteld?
• Welk onderhoud is noodzakelijk?
• Welke verbruiksmiddelen zijn nodig?
• Wat zijn de jaarlijkse gebruikskosten?
• Is een afvoer en stopcontact nodig?
• Welke certificering heeft het product?
• Wie voert installatie en onderhoud uit?
• Wat valt onder de garantie?
• Is het resultaat schriftelijk vastgelegd?
• Kan het systeem zonder grote aanpassingen worden verwijderd?

Laat je niet uitsluitend overtuigen door een demonstratie met schuim, druppels of een glanzende kraan. Zo’n proef laat niet altijd zien wat de werkelijke waterhardheid is of hoe het systeem na meerdere jaren functioneert.

Zelf kalkaanslag beperken zonder installatie

Een waterbehandelingssysteem is niet de enige manier om kalksporen te beperken. Met enkele gewoonten blijft de badkamer vaak al langer netjes:

• Droog kranen na gebruik af.
• Trek de douchewand droog met een wisser.
• Laat water niet langdurig op tegels opdrogen.
• Reinig douchekoppen volgens de instructies van de fabrikant.
• Ontkalk apparaten op tijd.
• Gebruik schoonmaakmiddelen die geschikt zijn voor het materiaal.
• Doseer was- en schoonmaakmiddelen volgens de lokale waterhardheid.

Gebruik zure ontkalkingsmiddelen voorzichtig op natuursteen, gevoelig voegwerk en bepaalde metalen. Controleer altijd eerst de onderhoudsvoorschriften.

Controlelijst voor de aanschaf

Loop vóór het bestellen deze punten na:

• Weet je hoe hard het water op jouw adres is?
• Wil je zachter water of alleen minder kalkafzetting?
• Verwijdert het systeem calcium en magnesium?
• Is het apparaat geschikt voor jouw waterverbruik?
• Is er voldoende plaats bij de waterleiding?
• Zijn een afvoer en elektriciteitsaansluiting nodig?
• Is de installatie geschikt voor drinkwater?
• Is een erkende kwaliteitsverklaring aanwezig?
• Welke terugstroombeveiliging is nodig?
• Wie verzorgt installatie en onderhoud?
• Hoeveel zout, water, energie of CO₂ wordt verbruikt?
• Wat zijn de totale jaarlijkse kosten?
• Welke resultaten worden gegarandeerd?
• Hoe kun je de werking controleren?
• Wat gebeurt er bij storing of onderhoud?
• Moet een drinkwaterkraan buiten het systeem blijven?

Een waterontharder kan de waterhardheid verlagen en daarmee kalkaanslag beperken. Een CO₂-systeem werkt anders: het laat calcium en magnesium in het water en probeert vooral de afzetting van kalk te beïnvloeden. Bepaal daarom eerst welk resultaat je wilt, controleer de lokale waterhardheid en vergelijk technieken op meetbare werking, installatie, onderhoud en totale kosten.

Lees ook

• Stoomreiniger in de badkamer: hygiënisch schoon zonder chemie
• Douchewand plaatsen: stappenplan voor een veilige montage

Vind je onze artikelen handig?

Voeg Badkamer-winkels.nl toe als voorkeursbron in Google en zie onze artikelen vaker terug in Google.